Van Bonaire tot Waalwijk

Hoe impactmeting bijdraagt aan meer beweging in de openbare ruimte

InnoBeweegLab werkt dagelijks aan het verbeteren en stimuleren van een beweegvriendelijke leefomgeving en projecten die beweging stimuleren. Toegepast onderzoek vormt daarbij onze basis. Een van die projecten was het meten van de impact van een beweeglocatie in Rincon in 2023, in opdracht van het ministerie van VWS. Op deze beweeglocatie zijn voor jongeren en kinderen een combinatie van sport- en beweegmogelijkheden gerealiseerd, waaronder een Cruyff Court, een buitengymzaal en een speeltuin.

Gedurende een half jaar heeft InnoBeweegLab met sensoren bij de 5 ingangen van de beweeglocatie gemeten hoeveel mensen de locatie bezoeken en op welke momenten zij dit doen. Aanvullend heeft oud-collega en destijds projectmanager Lars van Raaij de locatie 2 keer bezocht voor observaties, interviews en het afnemen van vragenlijsten.

Samen met Ivo Tiemessen (huidig teammanager bij de Johan Cruyff Foundation en eerder werkzaam op Bonaire voor VWS) en Nick Veenbrink (Beleidsmedewerker Sport, Bewegen & Spelen voor Caribisch Nederland bij VWS) blikken we terug op hun ervaringen met InnoBeweegLab dat de basis vormde voor een vernieuwende manier van werken op Bonaire. En zoomen we alvast kort in op een project dat we zijn gestart in Waalwijk!

Bewegen op Bonaire

Sinds 2019 is VWS bezig om het sport, spel en beweegdomein op Bonaire, Sint Eustatius en Saba in de breedste zin van het woord te ontwikkelen. Volgens Nick wordt daarbij goed gekeken naar het BVO-model. “We hebben zo goed mogelijk geprobeerd om aan die drie knoppen – hardware, software en orgware – te draaien om zo meer mensen aan het bewegen en sporten te krijgen.” Ivo vult aan: “Er waren nauwelijks sportvelden en wat er stond had vaak achterstallig onderhoud. Dus er is eerst ingezet op de infrastructuur: de hardware.”

In de wijk Rincon is vandaaruit een nieuwe, unieke sport- en beweeglocatie gerealiseerd waar meerdere voorzieningen samenkomen: een Cruyff Court, een speeltuin en een buitengymzaal. “Als je die investeringen eenmaal hebt gedaan, wil je ook kunnen uitleggen dat deze een bepaald effect hebben. En dat het in dit geval jeugd in beweging brengt en krijgt, meer dan daarvoor,” vertelt Nick. Om dat inzichtelijk te maken en goed aan te kunnen tonen werd InnoBeweegLab ingeschakeld. Samen werd een monitoringsonderzoek opgezet dat data verzamelde over het gebruik van de faciliteiten – een unieke benadering voor het eiland.

Aanpassingen op basis van inzichten

“Omdat alles wat er stond net nieuw en gerenoveerd was, was het heel interessant om te achterhalen welke groepen hierdoor in beweging komen. Waar zien mensen mogelijkheden? En wat betekent dat dan voor de programmering en het bewegingsonderwijs dat je daar wil aanbieden – de software? Met behulp van objectieve data kun je veel beter aantonen wat er wel en niet werkt, en wat aangepast moet worden,” zegt Ivo. “Zo ontdekten we bijvoorbeeld dat mensen graag later op de avond wilden sporten wanneer het wat koeler werd, maar dat de lampen te vroeg uitgingen. Dankzij de data uit het adviesrapport van InnoBeweegLab konden we dat direct aanpassen.”

Naast gebruikstijden gaf het onderzoek ook inzicht in wensen van de gebruikers. Ivo: “Uit de interviews en vragenlijsten bleek bijvoorbeeld dat een watertappunt en meer schaduwplekken essentieel waren. Het zijn hele praktische zaken, maar ze maken het verschil tussen het wel of niet gebruiken van een plek.”

De meerwaarde van het onderzoek in Rincon was volgens beiden dan ook dat je kon aantonen dat mensen meer in beweging waren dan voorheen en dat ze met bepaalde investeringen meer mensen (langer) aan het sporten en bewegen konden brengen. Uit het onderzoek werden veel leerpunten opgehaald waarmee de locatie in Rincon, maar ook toekomstige plekken, verbeterd kunnen worden.

Programmering

“Het onderzoek heeft ook inzicht gegeven in waar behoefte aan is op het gebied van activiteiten en InnoBeweegLab gaf dan ook advies hoe we de programmering konden verbeteren,” aldus Nick. “We zijn destijds via het lokale sportbedrijf Indebon gaan werken met de sportleiders – in Europees Nederland beter bekend als buurtsportcoaches. Daarmee zijn we gestart om minimaal één keer in de week naschoolse en middag activiteiten te organiseren, en werden ook BMX-lessen gegeven. Dus daarmee hadden we 2 keer in de week naschoolse programmering waar veel kinderen op af kwamen. Dat is echt goed bevallen!”

Nick legt uit dat er momenteel niet meer gemonitord wordt op de sport- en beweeglocatie, “Maar doordat de faciliteiten en voorzieningen alleen maar beter zijn geworden en de programmering is toegenomen, blijven nog steeds veel mensen gebruik maken van de locatie.”

De stap naar Nederland

Inmiddels is Ivo in Nederland werkzaam als teammanager bij de Cruyff Foundation. De positieve samenwerking met, en het vertrouwen in InnoBeweegLab bleef hangen. “Op Bonaire kon ik door het onderzoek van InnoBeweegLab echt sneller verandering realiseren. Dat neem je mee.”

Die ervaring vormde de aanleiding om opnieuw samen te werken – dit keer rondom het Cruyff Court in Waalwijk. “Een court zoals we die door heel Nederland in aandachtswijken hebben liggen, voor kinderen voor wie sport niet vanzelfsprekend is. Dit doen we met sportprojecten voor kinderen met een handicap, door het inrichten van de sportieve buitenruimte in aandachtsgebieden en maatschappelijke sportprogramma’s.“

Monitoringsstudie & Maatschappelijke kosten-batenanalyse Waalwijk

Volgens Ivo zijn er nog genoeg aandachtswijken in Nederland die de Cruyff Foundation nog wil bereiken, maar het is aan de gemeente om die investering uiteindelijk te doen. Data zijn dan strategisch erg belangrijk. “Wil je een nieuwe plek realiseren, dan helpt het om te kunnen laten zien wat het oplevert. Gemeenten willen steeds meer weten: wat kost het en wat levert het op? Monitoring door een goede partner, met een betrouwbare methode, geeft je daar een krachtig antwoord op.”

InnoBeweegLab is daarom sinds kort ook in Waalwijk gestart met een monitoringsstudie en, in samenwerking met Jelle Schoemaker (HAN), een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA). Door vragenlijsten af te nemen bij gebruikers en omwonenden en het inzetten van dezelfde infraroodtechnologie als in Rincon brengen we de ervaringen, het gebruik en de impact van het veld in kaart.

Een ander belangrijk doel van het onderzoek in Waalwijk is het verzamelen van inzichten die ook nationaal bruikbaar zijn. Ivo: “Natuurlijk kun je niet alles één-op-één overnemen, maar je bouwt wel een verhaal op.”

Belang van impactmetingen

Impactmetingen helpen al met al om goed onderbouwd keuzes te maken en verzoeken neer te leggen. “Zowel bij plekken die nog gerealiseerd moeten worden, als bij plekken die gerenoveerd of geoptimaliseerd worden kan een impactmeting heel waardevol zijn,” zegt Nick. “Dus aan de voorkant om inzichten op te doen over hoe je een locatie zou kunnen inrichten. Maar ook op het moment dat je hebt geïnvesteerd in een plek, om goed inzicht te krijgen in wat dat met het gebruik doet. Idealiter doe je het op beiden momenten.”

Volgens Nick is het onderzoek van InnoBeweegLab heel waardevol geweest en bood het ook een grote meerwaarde: “Ik vind de manier van impactmeting die InnoBeweegLab biedt uniek. Het geeft je een compleet beeld met het kwantitatieve deel van de sensoren, waarmee je data hebt over het gebruik. In combinatie met de observaties, vragenlijsten en interviews in het kwalitatieve deel. Je legitimeert daarmee niet alleen je investeringen maar haalt er ook leerpunten uit.”

Aanvullend is het volgens Ivo ook relevant voor bijvoorbeeld subsidies. “We schrijven ons met de Cruyff Foundation ook in bij fondsen en subsidies. En zeker in subsidieland is het relevant als je tussen de vele aanvragen eruit springt door te benoemen welke impact je maakt en wat de investering oplevert. Het maakt je verhaal een stuk overtuigender en het helpt ons dus ook om financiering binnen te krijgen. Daarmee kunnen we uiteindelijk weer nieuwe projecten realiseren en opnieuw de impact maken die we willen maken.”

Meer weten over deze projecten of wil je aan de slag met impactmetingen in jouw gemeente? Neem contact met ons op!